Urlop ojcowski – ile dni ma do dyspozycji ojciec?

Urlop ojcowski to uprawnienie, które pozwala świeżo upieczonemu ojcu spędzić ważny czas z nowo narodzonym dzieckiem. Jest to samodzielne prawo ojca, niezależne od uprawnień matki. Oznacza to, że ojciec może skorzystać z urlopu ojcowskiego nawet wtedy, gdy matka nie pracuje i nie ma prawa do urlopu macierzyńskiego czy rodzicielskiego. Urlop ojcowski to także coś innego niż urlop tacierzyński czy rodzicielski. Wielu ojców pyta, ile dni im przysługuje i na jakich zasadach mogą z tego skorzystać. Odpowiedź jest jasna: urlop ojcowski wynosi 14 dni kalendarzowych. Te dwa tygodnie to czas, który ojciec może w pełni poświęcić dziecku i wsparciu partnerki w pierwszych, często trudnych tygodniach po porodzie lub adopcji.

Te 14 dni to pełne dwa tygodnie, razem z weekendami i świętami, a nie tylko dni robocze. Dzięki temu ojciec może być przy dziecku od samego początku, nie rezygnując z innych form wsparcia dla rodziny, takich jak urlop macierzyński matki. Urlop ojcowski jest opłacany z funduszu chorobowego ZUS, a za jego okres przysługuje 100% wynagrodzenia, co daje rodzinie ważne wsparcie finansowe w tym szczególnym czasie.

Aktualny wymiar urlopu ojcowskiego

W Polsce urlop ojcowski wynosi obecnie 14 dni kalendarzowych. To stała liczba dni, niezależna od tego, czy urodzi się jedno dziecko, bliźnięta czy trojaczki. Każdy ojciec, który spełnia warunki do skorzystania z tego prawa, ma do dyspozycji równe dwa tygodnie wolnego, aby włączyć się w opiekę nad dzieckiem. To nie jest tylko formalność – te 14 dni to realna możliwość aktywnego udziału w pierwszym okresie życia malucha, co ma duże znaczenie dla relacji w rodzinie.

Urlop ojcowski jest w pełni płatny – za ten czas przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku. Podstawa ta jest liczona na podstawie średniego wynagrodzenia z 12 miesięcy przed miesiącem rozpoczęcia urlopu. Dzięki temu ojciec może być z dzieckiem, a sytuacja finansowa rodziny pozostaje stabilna, co ma duże znaczenie przy nowych wydatkach związanych z pojawieniem się dziecka.

Czy wymiar urlopu się zmienia w 2025?

W 2025 roku nie planuje się zmian w wymiarze urlopu ojcowskiego. Nadal obowiązują przepisy wprowadzone 26 kwietnia 2023 roku nowelizacją Kodeksu pracy, wynikającą z dyrektywy Unii Europejskiej dotyczącej tzw. work-life balance. Zmieniono wtedy jedynie czas, w którym można skorzystać z urlopu ojcowskiego – z 24 do 12 miesięcy życia dziecka. Sam wymiar urlopu, czyli 14 dni kalendarzowych, pozostał taki sam.

Dla ojców oznacza to wciąż dwa tygodnie wolnego na opiekę nad dzieckiem i wsparcie partnerki. Trzeba jednak pamiętać o krótszym czasie na jego wykorzystanie. Nowe przepisy mają zachęcać ojców do wcześniejszego udziału w opiece nad dzieckiem, co jest korzystne zarówno dla rodziny, jak i samego dziecka. Stały wymiar urlopu daje poczucie pewności i pozwala lepiej planować ten okres.

Czy urlop ojcowski można podzielić na części?

Tak, urlop ojcowski można podzielić na części, co daje ojcu większą swobodę. Pracownik może rozłożyć urlop na dwie części, przy czym każda część musi trwać co najmniej tydzień. Oznacza to, że ojciec może wziąć na przykład 7 dni w jednym terminie, a kolejne 7 dni w innym, lepiej dopasowanym do sytuacji rodzinnej. Ma to znaczenie np. wtedy, gdy wsparcie ojca jest szczególnie potrzebne dopiero po pewnym czasie, np. po powrocie matki do pracy.

Podział urlopu na dwa tygodniowe odcinki pozwala dopasować go do potrzeb domowych i zawodowych. Nieważne, czy ojciec wykorzysta urlop jednorazowo (14 dni), czy w dwóch częściach – trzeba pamiętać, że cały urlop musi zostać wykorzystany w ciągu 12 miesięcy od dnia narodzin lub przysposobienia dziecka. Po tym czasie niewykorzystane dni przepadają, dlatego ważne jest wcześniejsze zaplanowanie terminów i złożenie wniosku na czas.

Kiedy można skorzystać z urlopu ojcowskiego?

Urlop ojcowski daje ojcu szansę na aktywne uczestnictwo w pierwszych miesiącach życia dziecka – zarówno biologicznego, jak i adoptowanego. Prawo do skorzystania z urlopu pojawia się z chwilą narodzin dziecka albo w dniu, w którym uprawomocni się postanowienie sądu o przysposobieniu. Jest to elastyczne rozwiązanie, które pozwala ojcu włączyć się w opiekę od samego początku. Ojciec nie musi być mężem matki dziecka, ani nawet pozostawać w stosunku pracy w dniu porodu – ważne, by podjął zatrudnienie przed upływem terminu na wykorzystanie urlopu.

Prawo do urlopu ojcowskiego przysługuje ojcu niezależnie od tego, czy matka dziecka korzysta z urlopu macierzyńskiego, tacierzyńskiego lub rodzicielskiego. Oboje rodzice mogą przebywać na urlopie w tym samym czasie, co jest dużą pomocą w pierwszych tygodniach czy miesiącach opieki nad noworodkiem. To pokazuje, że uprawnienia ojca są samodzielne i mają wzmacniać jego rolę w rodzinie oraz budowanie silnej więzi z dzieckiem.

Do kiedy trzeba wykorzystać urlop ojcowski?

Dla każdego ojca planującego urlop ojcowski kluczowy jest termin, w jakim można z niego skorzystać. Obowiązujące dziś przepisy mówią, że urlop ojcowski trzeba wykorzystać do końca 12. miesiąca życia dziecka. To zmiana w porównaniu z wcześniejszymi zasadami – przed 2023 rokiem urlop można było wziąć do ukończenia przez dziecko 24. miesiąca. Nowelizacja Kodeksu pracy z 2023 roku, przygotowana na podstawie unijnej dyrektywy work-life balance, skróciła ten okres, by zachęcić ojców do większej obecności przy dziecku już w pierwszym roku jego życia.

Przy przysposobieniu dziecka terminy liczy się inaczej. W takim przypadku urlop ojcowski przysługuje przez 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o przysposobieniu, jednak nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia. To ważne rozróżnienie, wynikające ze specyfiki adopcji. Jeżeli urlop nie zostanie wykorzystany w przewidzianym czasie, prawo do niego wygasa. Z tego powodu ojcowie powinni odpowiednio wcześniej zaplanować termin urlopu i złożyć wniosek do pracodawcy najpóźniej 7 dni przed planowanym początkiem wolnego.

Czy urlop ojcowski można przełożyć na później?

Przeniesienie urlopu ojcowskiego na inny termin jest możliwe tylko w ściśle określonych przypadkach i zwykle nie jest łatwe. Ogólna zasada jest taka, że przerwać trwający urlop ojcowski może jedynie hospitalizacja dziecka. Jeśli dziecko trafi do szpitala, ojciec może przerwać urlop i dokończyć go po wypisaniu dziecka, oczywiście pod warunkiem, że mieści się to nadal w ogólnym terminie, czyli do 12. miesiąca życia dziecka.

Warto zwrócić uwagę, że czasowa niezdolność ojca do pracy, nawet związana z jego własną chorobą i pobytem w szpitalu, nie daje prawa do przerwania rozpoczętego urlopu ojcowskiego i wykorzystania pozostałych dni później. Przesunięcie urlopu na inny termin jest możliwe tylko wtedy, gdy niezdolność do pracy pojawi się przed planowanym rozpoczęciem urlopu i pracodawca zgodzi się na zmianę daty. Niewykorzystany urlop ojcowski, który nie został przerwany z powodu hospitalizacji dziecka i nie zmieści się w dopuszczalnym okresie, przepada. Dlatego potrzebne jest dobre zaplanowanie urlopu i pilnowanie terminów.

Najczęstsze pytania o urlop ojcowski

Mimo że urlop ojcowski staje się coraz bardziej znany, wielu ojców nadal ma związane z nim pytania i wątpliwości. Jest to zrozumiałe, ponieważ jego zasady różnią się od innych urlopów związanych z rodzicielstwem. Pojawiają się pytania o możliwość podziału urlopu, jego wpływ na urlop wypoczynkowy, a także o to, czy przysługuje on osobno na każde dziecko. Jasne informacje pomagają w pełnym wykorzystaniu przysługujących praw.

Częste pytanie dotyczy też tego, czy urlop ojcowski zależy od statusu zatrudnienia matki albo od tego, czy rodzice są małżeństwem. Odpowiedź brzmi: urlop ojcowski to osobne prawo ojca, niezależne od uprawnień matki i od tego, czy rodzice są po ślubie. Forma zatrudnienia matki nie ma tutaj znaczenia. Ważne jest jednak, aby ojciec faktycznie wychowywał dziecko. Ojcowie pozbawieni władzy rodzicielskiej lub tacy, którzy nie utrzymują kontaktu z dzieckiem, nie mogą korzystać z urlopu ojcowskiego.

Czy urlop ojcowski przysługuje za każde dziecko osobno?

Tak, urlop ojcowski przysługuje za każde dziecko osobno. Oznacza to, że gdy w rodzinie pojawia się kolejne dziecko, ojciec znowu zyskuje prawo do 14 dni urlopu ojcowskiego, niezależnie od tego, czy wcześniej korzystał z tego uprawnienia przy starszym dziecku. To dobra wiadomość dla rodzin z kilkorgiem dzieci, ponieważ pozwala ojcu poświęcić czas każdemu dziecku w jego pierwszym okresie życia.

Trzeba jednak pamiętać, że liczba dni urlopu ojcowskiego – czyli 14 dni – jest stała i nie rośnie wraz z liczbą dzieci urodzonych w jednym porodzie. W przypadku bliźniaków czy trojaczków ojciec nadal ma łącznie 14 dni urlopu, a nie 14 dni na każde dziecko. Zasada ta pozwala zachować jednolite zasady dla wszystkich ojców i pokazuje, że urlop ojcowski ma wspierać ojca w pierwszym okresie opieki nad nowym potomstwem, niezależnie od tego, ile dzieci urodziło się jednocześnie.