Jak radzić sobie z dziecięcymi napadami

Dziecięce napady złości to trudność, która spędza sen z powiek wielu rodzicom. Niezależnie od tego, czy mamy doświadczenie w opiece nad dziećmi, czy dopiero zaczynamy, chwile silnej frustracji i niezrozumienia mogą przydarzyć się każdemu. Jak więc skutecznie reagować na dziecięce wybuchy? Ważne jest, by wiedzieć, że złość sama w sobie nie jest zła. To normalna emocja i część rozwoju dziecka. Naszą rolą, jako dorosłych, jest nauczyć dzieci, jak radzić sobie z tak silnym uczuciem w sposób akceptowany społecznie i pożyteczny, zamiast za wszelką cenę je uciszać. W dalszej części tekstu przyjrzymy się przyczynom napadów złości, sposobom ich rozpoznawania oraz prostym metodom reagowania, by życie z małym człowiekiem było spokojniejsze i pełne wzajemnego zrozumienia.

Czym są dziecięce napady i dlaczego się pojawiają?

Dziecięce napady złości, często nazywane histerią, to bardzo silne i wyraziste okazywanie emocji przez dziecko w odpowiedzi na frustrację, stres, niezadowolenie lub inne trudne uczucia. Jest to naturalny element rozwoju, szczególnie u małych dzieci i przedszkolaków. W pierwszych latach życia dzieci uczą się nie tylko mówić czy chodzić, ale też radzić sobie z emocjami takimi jak złość, smutek czy rozczarowanie. Ich układ nerwowy dopiero się rozwija, dlatego trudno im panować nad silnymi uczuciami. Napady złości są więc często sygnałem, że dziecko nie zna innego sposobu, by poradzić sobie z narastającym napięciem.

Złość nie jest złą emocją; przeciwnie – pełni ważną rolę. Informuje o tym, że jakaś potrzeba, poczucie bezpieczeństwa lub szacunek do siebie są naruszone, i pobudza do działania. Problem pojawia się wtedy, gdy dziecko nie potrafi wyrazić złości w sposób spokojniejszy i zamiast tego krzyczy, płacze, rzuca przedmiotami lub reaguje fizycznie. Dlatego tak ważne jest, by dorośli wspierali dzieci w nauce regulowania emocji w sposób akceptowany przez innych.

Najczęstsze przyczyny napadów u dzieci

Powody napadów złości u dzieci są różne i zależą od wieku oraz charakteru dziecka. U najmłodszych, które nie potrafią jeszcze dobrze mówić, wybuchy często wynikają z trudności w porozumiewaniu się – dziecko nie umie słownie wyrazić swoich potrzeb czy uczuć, więc reaguje krzykiem lub płaczem. Czasem chodzi o proste sprawy: głód, zmęczenie, pragnienie, dyskomfort czy chęć posiadania konkretnej zabawki.

Innym częstym powodem jest sprzeciw wobec zakazów i zasad, które ograniczają dziecko w tym, co akurat chce zrobić. Małe dzieci bardzo pragną samodzielności, a kiedy zadanie jest zbyt trudne lub nowe, mogą czuć się przytłoczone i reagować złością. Duże znaczenie ma też zmęczenie, brak snu czy przeładowany dzień – wtedy próg tolerancji dziecka na frustrację mocno spada. Silne emocje mogą wywołać również większe zmiany w życiu: narodziny rodzeństwa, debiut w przedszkolu, przeprowadzka, napięta atmosfera w domu. Warto pamiętać, że dzieci uczą się przez naśladowanie. Jeśli widzą częste wybuchy złości u dorosłych, mogą uznać takie zachowanie za normalny sposób radzenia sobie.

Czy napady złości są naturalną częścią rozwoju?

Tak, napady złości są zwykłym etapem rozwoju dziecka, szczególnie między 1. a 4. rokiem życia. W tym czasie dzieci intensywnie poznają świat, a ich system nerwowy nie jest jeszcze dojrzały. Gwałtowne wybuchy, tupanie, gryzienie czy krzyk to często reakcja na silną frustrację i sposób na próbę osiągnięcia celu, ponieważ dziecko nie zna jeszcze innych metod.

Umiejętność samodzielnego uspokajania się rozwija się stopniowo. Wraz z wiekiem powstają nowe połączenia nerwowe w części mózgu odpowiedzialnej za kontrolę impulsów, przewidywanie skutków i hamowanie reakcji. Przedszkolaki i dzieci wczesnoszkolne nadal mogą mieć kłopoty z panowaniem nad sobą, ale stopniowo robią w tym postępy. Rolą rodziców jest wspieranie tego procesu i pomoc w nauce radzenia sobie z emocjami, zamiast surowego karania za naturalne, choć trudne zachowania.

Jak rozpoznać rodzaje dziecięcych napadów?

Napady złości mogą wyglądać różnie. Ich rozpoznanie pomaga lepiej zareagować. Podstawą jest zawsze silne wyrażanie frustracji, ale objawy różnią się w zależności od wieku, sytuacji i osobowości dziecka. Gdy wiemy, co dzieje się z dzieckiem w trakcie napadu, łatwiej zachować spokój i wybrać odpowiedni sposób wsparcia.

Objawy emocjonalne i fizyczne

Podczas złości ciało i umysł dziecka reagują bardzo mocno. Do objawów fizycznych należą przyspieszone bicie serca, szybszy oddech, zaciśnięte mięśnie, napięta postura. Dziecko może krzyczeć, płakać, kopać, kłaść się na podłodze, rzucać zabawkami lub uderzać inne osoby. Emocjonalnie dziecko często nie rozumie, co się z nim dzieje. Czuje się bezradne, przytłoczone i zagubione. Napad złości to zwykle stan, w którym traci ono kontrolę nad reakcjami.

W dalszym okresie napady mogą wpływać na codzienność, np. poprzez problemy ze snem czy jedzeniem. Obserwowanie, jak przebiega napad – od pierwszych oznak napięcia, przez punkt kulminacyjny, po fazę “po wybuchu”, gdy dziecko bywa zmęczone, zawstydzone lub smutne – pomaga lepiej reagować następnym razem.

Różnice między napadem złości a histerią

Choć słowa „napad złości” i „histeria” często bywają używane zamiennie, można wskazać pewne różnice. Napad złości to szerokie określenie na silną reakcję na frustrację – często spontaniczną, wynikającą z przeciążenia emocjami. Histeria u małych dzieci jest zwykle bardziej „teatralna” i bywa formą wymuszania – dziecko odkryło, że takie zachowanie pomaga coś uzyskać. Może wtedy turlać się po podłodze, piszczeć, krzyczeć, a nawet uderzać głową o ścianę, jeśli kiedyś przyniosło mu to efekt.

Histeria często pojawia się między 2. a 4. rokiem życia, gdy dziecko bardzo chce decydować o sobie, ale jego możliwości są ograniczone. W histerii dziecko często sprawdza, jak daleko może się posunąć, by postawić na swoim. Przy „zwykłym” napadzie złości chodzi raczej o brak umiejętności poradzenia sobie z emocją. W obu sytuacjach ważna jest spokojna, stała reakcja dorosłych – bez ulegania naciskom, ale z jednoczesnym wsparciem emocjonalnym.

Wpływ wieku dziecka na nasilenie napadów

Wiek ma duży wpływ na częstotliwość i siłę napadów złości. Zachowania dzieci różnią się w zależności od etapu rozwoju, umiejętności mówienia oraz poziomu dojrzałości emocjonalnej.

• Niemowlęta: U najmłodszych dzieci „napady” to zwykle głośny płacz, krzyk, prężenie ciała, kopanie. Wynikają głównie z braku możliwości wyrażenia potrzeb w inny sposób.
• Wczesne dzieciństwo (1-3 lata): To okres, w którym napady złości są bardzo częste i silne. Dzieci chcą decydować o sobie, ale napotykają na ograniczenia. Wybuchy są powiązane z niedojrzałością układu nerwowego.
• Wiek przedszkolny (4-6 lat): Napady są zwykle rzadsze i łatwiejsze do opanowania. Dzieci coraz lepiej mówią, próbują nazywać swoje uczucia, choć dalej mogą reagować wybuchowo.
• Wiek wczesnoszkolny (7-9 lat): Złość pojawia się częściej w związku z obowiązkami szkolnymi, zadaniami domowymi, konfliktami z rówieśnikami czy poczuciem niesprawiedliwości.
• Okres dojrzewania (11-13 lat i starsi): W tym czasie napady złości znów mogą się nasilić. Mają związek z burzą hormonalną, presją rówieśników, wymaganiami szkoły i poszukiwaniem własnej tożsamości.

Każde dziecko jest inne – na intensywność napadów wpływa temperament, doświadczenia oraz wsparcie, jakie otrzymuje od dorosłych. Znajomość tych różnic pomaga lepiej dostosować sposób reagowania.

Co najczęściej wywołuje napady u dzieci?

Złość u dzieci jest często skutkiem frustracji i poczucia bezradności wobec tego, co dzieje się wokół. Zrozumienie, co leży u podstaw silnych reakcji, pozwala lepiej nimi zarządzać. Dla dorosłego drobnostka może być czymś nieważnym, ale dla dziecka – bardzo silnym bodźcem.

Codzienne sytuacje sprzyjające napadom

Wybuchy złości często pojawiają się w zwykłych, codziennych sytuacjach. Najczęściej są to:

• głód, pragnienie, zmęczenie, przegrzanie lub wychłodzenie,
• nagłe przerwanie przyjemnej aktywności (np. zabawy, oglądania bajki),
• konflikty o zabawki lub przestrzeń z rodzeństwem czy kolegami,
• zakazy i ograniczenia („nie możesz teraz”, „to jest niebezpieczne”),
• niemożność zrobienia czegoś samodzielnie.

Małe dzieci mają małą „rezerwę cierpliwości”. Gdy są zmęczone czy głodne, ich zdolność do znoszenia frustracji szybko się kończy. Dziecko chce też często decydować o sobie i swoim otoczeniu. Gdy nie ma takiej możliwości, może reagować silną złością.

Znaczenie rutyny i stabilności emocjonalnej

Stały, przewidywalny plan dnia daje dziecku poczucie bezpieczeństwa. Dzięki powtarzalnym czynnościom (posiłki, zabawa, odpoczynek, sen o podobnych porach) dziecko wie, czego się spodziewać, a to obniża napięcie. Świat staje się dla niego bardziej zrozumiały.

Brak stałego rytmu dnia może zwiększać niepokój, co sprzyja wybuchom. Uporządkowana codzienność – stałe pory wstawania, posiłków, zabawy, odpoczynku – pomaga dziecku lepiej radzić sobie z emocjami. Zmiany w planie dnia warto wprowadzać powoli i wcześniej o nich mówić, żeby dziecko miało czas się przygotować.

Jak skutecznie radzić sobie z dziecięcymi napadami?

Reagowanie na dziecięce napady złości wymaga cierpliwości, empatii i stałości. Należy pamiętać, że w czasie napadu dziecko nie myśli logicznie i nie ma dostępu do spokojnych rozwiązań. Naszym celem nie jest szybkie „uciszenie” dziecka, ale pokazanie mu innych sposobów reagowania na trudne sytuacje.

Szybkie techniki uspokajania dziecka

Gdy dziecko wpada w złość, najważniejsze jest zachowanie spokoju przez dorosłego. Krzyk typu „Uspokój się!” zwykle tylko wzmacnia wybuch. Lepiej obniżyć głos, mówić spokojnie, poruszać się wolniej i poczekać, aż fala emocji minie. Jeśli dziecko zaczyna uderzać, trzeba zadbać o swoje bezpieczeństwo – odsunąć się na odległość, w razie potrzeby powstrzymać ruch jego ręki i spokojnie powiedzieć „stop”.

Dobrym pomysłem jest przygotowanie „pudełka złości” z rzeczami, które pomagają się wyładować w bezpieczny sposób: kartki i kredki, folia bąbelkowa, piłeczki antystresowe, plastelina. Można też proponować proste techniki: wspólne głębokie oddychanie, liczenie do dziesięciu, zmianę aktywności na ruchową (pajacyki, bieganie po pokoju, taniec). W czasie napadu warto używać krótkich, prostych komunikatów, bo dziecko nie przyswaja długich tłumaczeń. Jeśli próbuje wchodzić w kłótnię, można powiedzieć: „Porozmawiamy, jak się uspokoisz” i nie ciągnąć dyskusji.

Sposoby wspierania dziecka w trakcie napadu

W czasie napadu złości zadaniem dorosłego jest zadbać o bezpieczeństwo dziecka i otoczenia oraz pomóc mu wrócić do równowagi. Jeśli dziecko uderza głową o podłogę, można je delikatnie przytrzymać lub podłożyć poduszkę. W miejscu publicznym warto przenieść dziecko w spokojniejsze miejsce i tam poczekać, aż atak minie.

Niektóre dzieci potrzebują wtedy przytulenia. Jeśli dziecko szuka bliskości, można je objąć i spokojnie trwać obok. Jeśli odpycha dorosłego, lepiej nie zmuszać do kontaktu – wystarczy być blisko i dać znać, że jesteśmy obok. Dobrze jest mówić o zachowaniu, a nie o dziecku: zamiast „Jesteś niegrzeczny” – „To, co robisz, jest nie w porządku”. Pozwala to dziecku czuć, że jest przyjęte, ale pewne działania nie są akceptowane. Gdy dziecko kogoś uderzy lub coś zniszczy, warto skupić się na osobie poszkodowanej – pomóc jej, pocieszyć – a dopiero potem, gdy emocje opadną, porozmawiać z dzieckiem o tym, co się stało.

Jak reagować, by nie pogarszać sytuacji?

Aby nie nasilić napadu złości, lepiej unikać krzyku, gróźb i długich kazań. Dziecko w silnych emocjach i tak nie przyjmie argumentów. Nie pomaga także ciągłe ustępowanie. Jeśli dziecko nauczy się, że krzyk i rzucanie się na podłogę prowadzą do spełnienia jego żądań, będzie coraz częściej korzystać z tego sposobu.

Ważna jest konsekwencja. Jeśli zdecydowaliśmy, że nie kupimy kolejnej zabawki, trzymajmy się tego, nawet jeśli pojawi się napad złości. Dziecko ma prawo być rozczarowane, ale nie powinno osiągać celu agresją. Nie ma sensu zawstydzać ani karać dziecka za brak kontroli – ono dopiero uczy się panowania nad sobą. Lepiej skupić się na spokojnym wsparciu i pokazywaniu innych dróg rozładowania emocji.

Przykładowe strategie na uspokojenie dziecka

Warto mieć w głowie kilka prostych sposobów uspokajania dziecka, dopasowanych do jego wieku i temperamentu. Dobrze jest ćwiczyć je w spokojnych sytuacjach, żeby dziecko znało je przed kolejnym wybuchem. Nie każda metoda zadziała u każdego dziecka – czasem trzeba spróbować kilku, zanim znajdziemy te najbardziej pomocne.

Techniki oddechowe i relaksacyjne dla dzieci

Proste ćwiczenia oddechowe to skuteczne narzędzie do redukowania napięcia. Można nauczyć dziecko oddychania „brzuszkiem”: powolny wdech przez nos, a potem długi wydech przez usta. Pomaga też tzw. „oddech kwadratowy”: wdech licząc do czterech, zatrzymanie oddechu na cztery, wydech na cztery i znów krótka pauza na cztery.

Pomocne mogą być też krótkie wizualizacje – prosimy dziecko, by wyobraziło sobie spokojne miejsce, np. plażę czy las, i opisujemy razem, co tam „widzimy” i „słyszymy”. Ciche, spokojne dźwięki (szum morza, odgłosy lasu) oraz delikatne rozciąganie pomagają rozluźnić ciało. Ważna jest regularność – im częściej dziecko ćwiczy takie techniki, tym łatwiej będzie mu z nich skorzystać w trudnej chwili.

Aktywności ruchowe pomagające w rozładowaniu napięcia

Gdy w dziecku nagromadzi się dużo złości, ruch jest świetnym sposobem na jej rozładowanie. Może to być:

• bieganie po podwórku lub w miejscu,
• skakanie (np. na skakance, trampolinie),
• pajacyki, przysiady, taniec do ulubionej muzyki,
• uderzanie pięściami w poduszkę (przy zachowaniu bezpieczeństwa).

Stała aktywność fizyczna obniża ogólny poziom napięcia i często zmniejsza częstotliwość wybuchów. Wspólne zabawy ruchowe z rodzicem dodatkowo wzmacniają więź i dają dziecku poczucie bliskości.

Kreatywne sposoby wyrażania emocji

Dla wielu dzieci łatwiej jest pokazać emocje poprzez twórczość niż słowami. Można zachęcić dziecko, by narysowało swoją złość, np. w postaci potwora, burzy czy ciemnej chmury. Samo przeniesienie emocji na papier często daje ulgę.

Można też zachęcić do rysowania „złego wydarzenia”, a potem zgniecenia lub podarcia kartki. Dla niektórych dzieci atrakcyjny będzie teatrzyk kukiełkowy, w którym bohaterowie przeżywają podobne emocje, lub wymyślanie piosenek o złości. „Pudełko złości” – z kartkami, kredkami, folią bąbelkową, piłeczką antystresową – może stać się stałym narzędziem do rozładowywania napięcia.

Jak zapobiegać napadom złości u dzieci?

Zapobieganie napadom jest tak samo ważne jak reagowanie na nie. Chodzi o stworzenie dziecku takich warunków, w których czuje się bezpieczne, rozumiane i ma narzędzia do radzenia sobie z emocjami.

Tworzenie bezpiecznego otoczenia

Poczucie bezpieczeństwa zaczyna się od stałych ram dnia. Stałe pory posiłków, spania i zabawy ograniczają sytuacje, w których dziecko jest przemęczone lub rozdrażnione. Otoczenie powinno być przyjazne: niezbyt przeładowane bodźcami, ale dające możliwości do zabawy i odpoczynku.

Dobrym pomysłem jest wydzielenie w domu „strefy spokoju” – kącika z poduszkami, kocem, książkami, ulubionymi maskotkami. Dziecko może tam pójść, gdy jest mu trudno, by się wyciszyć. Jeśli ten kącik kojarzy się z przyjemnością, dziecko chętniej będzie z niego korzystać.

Nauka rozpoznawania i wyrażania emocji

Praca z emocjami trwa latami. Dzieci potrzebują pomocy dorosłych, by nauczyć się je rozpoznawać i nazywać. Można to robić na wiele prostych sposobów:

• rozmawiając o tym, jak się dziś czuliśmy,
• korzystając z obrazków twarzy pokazujących różne emocje,
• prowadząc prosty „kalendarz uczuć”, gdzie dziecko zaznacza swoją emocję danego dnia.

Warto uczyć dziecko, że złość wolno czuć, ale nie wolno bić, niszczyć czy obrażać innych. Dobrze jest też samemu nazywać własne stany: „Jestem zmęczony i trochę zdenerwowany, muszę na chwilę usiąść”. Dziecko w ten sposób uczy się, że o emocjach można mówić otwarcie.

Znaczenie wspólnego czasu i relacji rodzic-dziecko

Dziecko, które czuje, że jest ważne i kochane, mniej potrzebuje krzykiem domagać się uwagi. Warto codziennie wygospodarować choć 20-30 minut „specjalnego czasu”, kiedy robimy coś tylko z dzieckiem, według jego wyboru – bez telefonu, komputera czy innych rozpraszaczy.

Bliska relacja oparta na zaufaniu sprawia, że dziecko chętniej mówi o swoich trudnościach i lękach zamiast wybuchać. Gdy rodzic słucha uważnie i nie wyśmiewa uczuć, dziecko uczy się, że może przyjść z każdym problemem.

Jak rozmawiać z dzieckiem po napadzie?

Rozmowa po napadzie złości to moment, w którym można zmienić trudne przeżycie w ważną lekcję. Powinna odbyć się dopiero wtedy, gdy emocje opadną i dziecko wróci do względnego spokoju. Próby tłumaczenia czegokolwiek w czasie histerii zwykle nie mają sensu.

Po wybuchu dziecko często czuje się zmęczone, ale też zawstydzone albo winne. Wtedy warto spokojnie porozmawiać o tym, co się wydarzyło, nie po to, by zawstydzać, ale by pomóc zrozumieć sytuację i nauczyć się czegoś na przyszłość. Trzeba też dostrzegać najmniejsze postępy – chwalić za każdą próbę spokojniejszej reakcji.

Jak wyciągać wnioski ze wspólnych doświadczeń?

Po napadzie dobrze jest nazwać uczucia dziecka, np.: „Widzę, że byłeś bardzo zły. To normalne, że czasem się złościmy”. Dajemy w ten sposób sygnał, że emocja jest dopuszczalna, ale sposób jej wyrażania może być inny.

Można opisać, co się działo: „Krzyczałeś, kopałeś fotel, zaciskałeś pięści”. Potem warto razem poszukać lepszych rozwiązań: „Co tak naprawdę cię zdenerwowało?”, „Co mógłbyś zrobić następnym razem inaczej?”, „Co ci pomaga, gdy jesteś zły?”. Możecie też stworzyć wspólną listę sytuacji, które szczególnie denerwują dziecko, i zastanowić się zawczasu, jak wtedy zareagować.

Wspieranie nauki radzenia sobie z emocjami na co dzień

Nauka radzenia sobie ze złością to proces codzienny, a nie jednorazowa rozmowa. Najlepiej ćwiczyć różne strategie wtedy, gdy dziecko jest spokojne. Można razem praktykować techniki oddechowe, rysowanie emocji, ruch czy formułowanie komunikatów typu: „Nie podoba mi się to”, „Przestań, to mnie boli”.

Warto podpowiadać dziecku, co ma robić, zamiast ciągle mówić, czego ma nie robić. Zamiast „nie bij”, lepiej: „Ręce trzymamy przy sobie, mówimy, co nam się nie podoba”. Nie warto przypinać dziecku łatki „złego” – niewłaściwe jest zachowanie, a nie sama osoba. Stała praca nad emocjami, chwalenie za postępy i jasne zasady pomagają dziecku stopniowo lepiej funkcjonować w trudnych sytuacjach.

Jak dorośli mogą wspierać dzieci w radzeniu sobie z napadami?

Dzieci przede wszystkim patrzą na dorosłych i uczą się od nich. To, jak rodzice i opiekunowie radzą sobie z własną złością, ma ogromne znaczenie. Wsparcie dziecka to nie tylko działanie „w chwili kryzysu”, ale też codzienne budowanie zdrowych wzorców reakcji emocjonalnych.

Znaczenie modelowania zachowań przez rodziców i opiekunów

Jeśli dorośli w trudnych chwilach starają się mówić spokojniej, robić przerwę na oddech zamiast krzyczeć i potrafią przyznać: „Zdenerwowałem się, potrzebuję chwili, żeby ochłonąć”, pokazują dziecku, że złości nie trzeba się bać, ale można nad nią pracować.

Dorośli mogą też wprost pokazywać swoje sposoby radzenia sobie: rysowanie, spacer, głębokie oddechy, rozmowa z zaufaną osobą. Krytykowanie, wyśmiewanie czy zbyt surowe kary zwykle zwiększają napięcie i złość zamiast uczyć czegoś nowego.

Budowanie prostej i otwartej komunikacji emocjonalnej

Dziecko potrzebuje czuć, że jego emocje są traktowane poważnie. Warto używać prostych zdań pokazujących zrozumienie: „Widzę, że jest ci przykro”, „Rozumiem, że jesteś rozczarowany”. To nie znaczy, że zawsze spełniamy jego oczekiwania, ale dajemy jasny sygnał: „Twoje uczucia są ważne”.

Pomocne są także tzw. komunikaty „ja”, np. „Jest mi smutno, gdy się bijecie” zamiast „Wy zawsze się bijecie”. Proste, jasne zasady (np. „nie bijemy się”, „nie rzucamy przedmiotami w ludzi”) dają dziecku poczucie porządku. Spójność między słowami a tonem głosu i gestami jest bardzo ważna – dziecko szybko wyczuwa sprzeczność między tym, co mówimy, a tym, jak się zachowujemy.

Kiedy warto szukać pomocy specjalisty?

Czasem, mimo starań rodziców, napady złości są tak częste i silne, że trudno sobie z nimi poradzić samodzielnie. Wtedy pomoc specjalisty – psychologa dziecięcego, pedagoga lub pediatry – może być dużym wsparciem i dla dziecka, i dla całej rodziny. Skorzystanie z takiej pomocy to przejaw troski, a nie porażki wychowawczej.

Sygnały ostrzegawcze i nietypowe objawy napadów

Warto skonsultować się ze specjalistą, jeśli:

• napady złości są bardzo częste i bardzo silne,
• trwają długo i nie widać poprawy mimo prób pracy z dzieckiem,
• zachowania agresywne (bicie, gryzienie, niszczenie) utrzymują się przez dłuższy czas,
• wybuchy mocno zakłócają życie rodzinne lub funkcjonowanie w przedszkolu/szkole,
• pojawiają się nagłe zmiany w zachowaniu: dziecko staje się bardzo wycofane, lękowe albo stale agresywne.

Szczególną uwagę warto zwrócić na reakcje dziecka po trudnych wydarzeniach, takich jak rozwód rodziców, śmierć bliskiej osoby, przeprowadzka. Dzieci z ADHD albo ze spektrum autyzmu mogą mieć większe trudności z przetwarzaniem bodźców i regulacją emocji – w ich przypadku pomoc specjalisty bywa konieczna, by dobrać odpowiednie metody pracy.

Rola współpracy z przedszkolem lub szkołą

Gdy napady złości pojawiają się także w przedszkolu lub szkole, bardzo ważna jest współpraca rodziców z nauczycielami. Wspólna rozmowa pomaga ustalić, w jakich sytuacjach najczęściej dochodzi do wybuchów i jakie strategie działają najlepiej.

Dobrym rozwiązaniem jest ustalenie prostego planu działania – co robią dorośli w domu i w placówce, gdy dziecko zaczyna się denerwować, jakie komunikaty stosują, jak nagradzają próby panowania nad sobą. Dziecku łatwiej się odnaleźć, gdy zasady są podobne w domu i w szkole. Przedszkole lub szkoła mogą też organizować zajęcia o emocjach, ćwiczenia z asertywności czy dodatkowe aktywności ruchowe, które pomagają dzieciom obniżyć stres. Wspólne działanie dorosłych z różnych środowisk daje dziecku większą szansę na rozwijanie zdrowych sposobów radzenia sobie ze złością.